archief / downloads

Nominatierapport Dirk Roosenburgprijs 2019

Architectuur en de stad

De Dirk Roosenburgprijs is de ontwerp- en architectuurprijs van het College van B&W van de gemeente Eindhoven. Deze wordt tweejaarlijks toegekend aan een, binnen de grenzen van de gemeente Eindhoven, opgeleverd project. Genomineerd worden zowel architectonische projecten (gebouwen) als ruimtelijk-landschappelijke projecten (parken en infrastructuur).

Doel van de prijs is om de kwaliteit van de gebouwde omgeving in de gemeente Eindhoven te bevorderen door middel van openbare discussie. Daarbij telt de kwaliteit van het ontwerp, maar ook de bijdrage die het project levert aan de beleving, bruikbaarheid en identiteit van de stad.

De actuele stedelijke ontwikkeling van Eindhoven kent een opmerkelijke dynamiek. In 2018 becijferde het CBS dat de economie er bovengemiddeld groeit. Deze economische kracht van Brainport wordt ook steeds zichtbaarder in de stad. Een grote hoeveelheid bouwkranen tekent de skyline en tal van projecten en gebieden zijn volop in ontwikkeling.

De nominatiecommissie signaleert vanuit bovengenoemde doelstelling van de Dirk Roosenburgprijs eerst een aantal maatschappelijke, stedelijke en ruimtelijke ontwikkelingen en wil vervolgens met de nominaties de discussie over deze actuele thema’s prikkelen. Hoe houden we Eindhoven een leefbare, gezonde en (economisch) vitale stad en wat betekent dat voor de architectuur?

In de eerste plaats signaleert de commissie het grote belang van herbestemming en herontwikkeling. De afgelopen jaren nam de herbestemming van met name kantoren, fabriekspanden en -complexen een hoge vlucht. Daar komt volgens de nominatiecommissie een opgave bij. De komende jaren wacht heel wat religieus erfgoed op een nieuwe en andere toekomst. In Eindhoven zijn dat bijvoorbeeld Landgoed Eikenburg, het voormalige Clarissenklooster Rapelenburg en het kerk- en kloostercomplex Mariënhage.

Eindhoven prijst zich gelukkig met veel energieke ondernemers die uiteenlopende plekken in de stad weer een impuls geven. Niet alleen door fysieke ingrepen, maar ook door de opmerkelijke programmering van activiteiten. In dat licht zijn door de nominatiecommissie ook projecten en gebieden genoemd die niet op de nominatielijst staan, zoals Sectie-C en de tijdelijke initiatieven in het leegstaande pand aan het Stadhuisplein (het Herman Wittehuis).

Tijdelijkheid krijgt momenteel binnen de architectuur een geheel andere betekenis. Initiatieven en projecten hebben soms duidelijke houdbaarheid en daarmee een duidelijke einddatum. Voorbeelden hiervan zijn de tijdelijke woningen aan de Quinten Matsyslaan en herplaatste Space-boxen in de Willemstraat. In het verlengde daarvan hebben architecten (en ook opdrachtgevers) in toenemende mate aandacht voor circulaire processen. Een aantal projecten illustreert deze ontwikkeling: Plug-in-city en People’s Pavilion dat tijdens de Dutch Design Week van 2018 werd gerealiseerd.

Eindhoven is een stad met nog al wat ruimte in het binnenstedelijke weefsel. Al jaren staan er zowel kleine als grote inbreidingsprojecten op de nominatielijst van de Dirk Roosenburgprijs. Ook dit jaar weer: Hotel The Match, gelegen in De Bergen; Havenhof tussen de kop van het kanaal en de Vestdijk en het Kazerne Hotel aan de Paradijslaan.

De nominatiecommissie vraagt expliciet aandacht voor het belang van goed opdrachtgeverschap in de discussie over gebouwde kwaliteit. Een aantal ondernemers heeft door te investeren in plekken of gebouwen de stad op vitale plekken opgewaardeerd. De nominatiecommissie wijst in dit verband op projecten als de herontwikkeling van het TD-gebouw, de Groene Toren in het centrum, het NRE-terrein en Innovation Powerhouse op Strijp-T.

Duurzaamheid, klimaatadaptatie, ecologie en biodiversiteit zijn thema’s die een steeds grotere rol spelen in de architectuur en de actuele stedelijke ontwikkeling. Ze hebben vooralsnog niet tot spraakmakende projecten in Eindhoven geleid. Wel noemt de commissie in dit kader de Trudo Toren, die momenteel op Strijp-S wordt gerealiseerd. Dit veelvuldig gepubliceerde ontwerp geeft dit thema een impuls. Wat betreft duurzaamheid moet hier in ieder geval gebouw Atlas op de TU/e campus worden genoemd. Atlas is het op zeven na duurzaamste gebouw ter wereld volgens de BREEAM-systematiek.

Tot slot noemt de nominatiecommissie het economische belang voor Eindhoven van goed functionerende ‘ecosystemen’ voor open innovatie. Het campusmodel, waarbij technici, ondernemers en onderzoekers elkaar makkelijk vinden en vaak ook faciliteiten delen, is daarbij uiterst succesvol. De High Tech Campus Eindhoven (HTC) is daarvan een internationaal en een gelauwerd voorbeeld. Daar zijn inmiddels nieuwe campussen bijgekomen, zoals de TU/e campus, Strijp-T en de Brainport Industries Campus. En, in dit kader kan ook het Microlab op Strijp-S genoemd worden.

Tegen de achtergrond van deze ontwikkelingen wil de commissie de volgende negen projecten nomineren. Een jury zal uiteindelijk in oktober 2019 één project lauweren met de Dirk Roosenburgprijs 2019. De nominaties in willekeurige volgorde zijn:

 

Woningbouw Celsius Van der Bildt, Woensel-West

Opdrachtgever: Sint Trudo

Architect: Tarra Architectuur en Stedenbouw

Opdrachtgever: Sint Trudo
Architect: Tarra Architectuur en Stedenbouw

Stedenbouw: Buro Lubbers landschapsarchitectuur & stedenbouw en Tarra Architectuur en Stedenbouw

Inrichting openbare ruimte: Buro Lubbers landschapsarchitectuur & stedenbouw

Aannemer: Hurks Bouw

Advies infrastructuur/openbare ruimte: RA infra

Foto: Patrick Meis

De kleurstelling van Celsius Van der Bildt was aanleiding voor discussie, maar uiteindelijk wil de nominatiecommissie dit opmerkelijke wijkvernieuwingsproject nomineren. De aanpak voor de herstructurering van de wijk Woensel West is door Woningstichting St Trudo gekarakteriseerd als kleurrijk, hip en levendig. Dat uit zich in de wens tot onderscheidende, kleurrijke buurten in de wijk. De woonbuurt Volta Galvani, genomineerd voor de DR-prijs in 2013, vormt het vertrekpunt voor een reeks van bijzondere buurten. Voor de ontwerpaanpak van de buurten is een estafette-stedenbouw bedacht. Sommige planelementen worden herhaald in een volgende buurt terwijl weer andere worden ververst. Het betreft het gebruik van archetypische stedenbouwkundige elementen zoals een poort, de gesloten hoek, het bouwblok. Maar het gaat ook om de toepassing van conceptwoningen en het pluriform kleurgebruik.

De buurt Celsius van der Bildt is opgebouwd uit een appartementengebouw aan de Edisonstraat, met erachter grondgebonden woningen in diverse bouwblokken. Parkeren is uit het zicht gesitueerd. Centraal in het plangebied staat een begroeid rug-aan-rug-bouwvolume. Het gebruik van de bijzondere felle gevelkleuring ontregelt de afleesbare beukmaatrepetitie, zodat een gevarieerd wijkbeeld ontstaat. De koppen van de woningen hebben bijzondere thematische schilderingen. In combinatie met de prefab gevelelementen en vensterdeuren, ontstaat een hip, levendig en kleurrijk straatbeeld.

 

NRE TWEE

Opdrachtgever: CPO-vereniging NRE TWEE

Aannemer: BrugtBouw

Architect: MAG architecten

Begeleiding opstart: Stichting KilimanjaroWonen

Begeleiding CPO-proces: Bouwen In Eigen Beheer

Foto: Patrick Meis

Het voormalig magazijn en toonzaal van NRE is door MAG architecten gerenoveerd en verbouwd tot een woongebouw. Dit monumentale bedrijfsgebouw dateert uit circa 1930. De opdrachtgever tot de verbouwing is een collectief van particulieren, dat het project nu ook bewoont. In totaal zijn er 12 appartementen van 60 tot 275 m2, allen met een unieke indeling en eigen balkon of terras. De woningen zijn levensloopbestendig door toevoeging van 2 liften. Bewoners delen een grote gemeenschappelijke ruimte met keuken, atelier, klusruimte en fietsenberging. De nominatiecommissie is onder de indruk van de ruimtelijke en architectonische ingrepen. Het is het eerste grotere (ver)bouwproject dat de nieuwe ontwikkelingen op het NRE terrein op de kaart zet.

 

Renovatie en vernieuwing station NS

Opdrachtgever: ProRail

Opdrachtgever: Prorail, Utrecht

Ontwerp: Arcadis, Amersfoort / TAK Architecten, Delft

Aannemer: Heijmans / De Bonth van Hulten

Foto: Studio Roosegaarde

Station Eindhoven, ontworpen door Koen van der Gaast en geopend in 1956, was na 60 jaar een rommeltje geworden en veroorzaakte door het toegenomen aantal reizigers een verkeersinfarct. Het wederopbouwmonument was letterlijk dichtgeslibd en onoverzichtelijk. Het ontwerp beoogde de oorspronkelijke identiteit te herstellen en te versterken. Daarnaast moest het station toekomstbestendig worden gemaakt, onder meer door de verbreding van de tunnel. De vertaling van deze uitgangspunten zijn volgens de nominatiecommissie uiterst functioneel smaakvol opgepakt en uitgewerkt.

Het aantal reizigers zal in de komende jaren groeien van 70.000 naar circa 120.000-130.000 reizigers per dag. De hoofdthema’s voor de renovatie en uitbreiding van het station zijn ‘ruimte maken’ en ‘licht’. Het stations-ensemble, met de status rijksmonument, is structureel vergroot, verviervoudigd in openbaar oppervlak en aangepast aan de huidige toegankelijkheidseisen. De monumentale hal en de entree aan de stadszijde zijn ontdaan van de commerciële invullingen en zijn in de oorspronkelijke staat gerenoveerd. De nieuwe passage, een 13 meter brede en 3,2 meter hoge reizigerspassage, verdubbelt de transfercapaciteit. Liften, nieuwe trappen en roltrappen maken alle perrons toegankelijk gedurende alle spitsmomenten. In de passage zijn winkelruimtes en horeca gerealiseerd die de verblijfskwaliteit verhogen. Voor het plafond in de nieuwe passage is een innovatief lichtplafond ontworpen met een serene en een rustgevende kwaliteit. De monumentale passage, met een hoogte van 2.3 meter, is gerestaureerd. Hier is een innovatief lichtkunstwerk met een lengte van 90 meter aangebracht. Dit is ontworpen door Daan Roosegaarde. Eind 2018 werd het project gelauwerd met de Henri van Abbepenning.

 

Brainport Industries Campus

Opdrachtgever: V.O.F. Brainport Industries Campus;

Ontwikkelaar: SDK Vastgoed

Ontwerp; Vissers & Roelands architecten & ingenieurs

Detailontwerp/Engineering VAN AKEN Concepts, Architecture & Engineering
Stedenbouwkundige Dona Stedenbouw

Aannemer: Systabo bv Turn Key Bouw, Enschede

Staalbouw: GS Staalwerken Groep, Helmond

Advies: Aveco de Bondt

Brainport Industries Campus is een nieuwe werk- en recreatieomgeving die het voor hightech bedrijven aantrekkelijk maakt om zich te vestigen in de Brainport regio. Het geheel ligt in een wervende groene omgeving. Op Brainport Industries Campus is de hele keten van de maakindustrie vertegenwoordigd. Het gebouw faciliteert samenwerkingsverbanden tussen toeleveranciers, specialistische bedrijven, startups en innovatieve onderwijs- en kennisinstellingen. De fabriek van de toekomst is het eerste cluster dat wordt gerealiseerd op de campus.

Door het hart van het gebouw loopt een breed publiek toegankelijk atrium waar verdiepingshoge puien zicht bieden op de bedrijfsactiviteiten rondom. In het atrium worden startups en flexplekken ondergebracht in attractieve paviljoens van houtskeletbouw. Onder het atrium ligt een gemeenschappelijke logistieke zone van waaruit de expeditie wordt aangestuurd. Het omvangrijke gebouw van ca. 66.000 m2 heeft een modulaire bouwsystematiek en is volledig opgebouwd uit repeterende en demontabele cascomodulen en -elementen. Een cascomodule bestaat uit een vrij indeelbaar vloerveld van 20×20 meter en een transportzone van 5 meter breed rondom. Hier is volgens de nominatiecommissie een uiterst aangenaam ecosysteem voor de hightech maakindustrie gecreëerd. Kritisch is de nominatiecommissie daarentegen over kleur en materialisering van de buitengevel van het gebouw.

 

Landgoed Eikenburg

Opdrachtgever: Sint Trudo

Advies en procesbegeleiding: De Loods

Architect herbestemming hoofdgebouw: Kiki van Rassel Architectenburo ism De Loods

Aannemer: Nico de Bont

Advies/installateur: Van den Hoff installatiebedrijf

Masterplan landgoed + landschapsinrichting rondom hoofdgebouw: Buro Lubbers landschapsarchitectuur & stedenbouw

Advies infrastructuur/openbare ruimte: RA infra

Foto: Patrick Meis

Landgoed Eikenburg is sinds 1894 de leefomgeving van de Broeders van Liefde. Hun hoofdgebouw huisvestte niet alleen het klooster en de kapel, maar ook diverse scholen, waaronder de middelbare school Sint-Joris. Toen het hoofdgebouw grotendeels leeg kwam, vroegen de Broeders Sint Trudo om advies over herbestemming. De nominatiecommissie is onder de indruk hoe deze vraag door Sint Trudo is opgepakt.

De woningcorporatie nam Landgoed Eikenburg van de Orde in erfpacht en vroeg De Loods een haalbaarheidsonderzoek te doen naar herbestemming van de verschillende gebouwen. Het resulteerde in eerste instantie in een ontwerp voor de transformatie van het hoofdgebouw tot 70 wooneenheden. Buitenzijde, gangen, trappenhuizen en talloze historische details zijn behouden, terwijl binnen verschillende woningtypes zijn gerealiseerd. Sint Trudo huisvest hier bijzondere doelgroepen. Mensen die niet alleen de kwaliteiten van het landgoed en het bos zeer waarderen, maar die er ook aan het behoud willen bijdragen. Die er activiteiten organiseren, met en voor elkaar. Mensen die het als positief waarderen om in een gebied te wonen waar ook zorgfuncties en zorgbehoevenden aanwezig en zichtbaar zijn. Op Eikenbrug verbouwt Stichting Stadsakkers groenten voor de Voedselbank.

 

People’s Pavilion, Strijp-S

Ontwerp: bureau SLA & Overtreders W

Ontwerpers: Peter van Assche, Hester van Dijk, Reinder Bakker

Opdrachtgever: Dutch Design Foundation

Constructie: Arup

Urban Mining advies: New Horizon

Hoofdaannemer: Ham & Sybesma, Amsterdam

Foto: Filip Dujardin

Het People’s Pavilion spreekt tot de verbeelding. Het was tijdens de Dutch Design Week 2018 de centrale ontmoetingsplek voor creatieve denkers en doeners uit de hele wereld. Een 100% circulair gebouw waarvan alle materialen waren geleend: van leveranciers en producenten, maar ook van bewoners uit Eindhoven. Heipalen, houten balken, gevelelementen, glazen dak, plastic bekleding, verlichting. Alles is na afloop van de DDW weer heel en ongeschonden teruggegeven aan de eigenaren. 100% geleend betekende ook dat er niet is geschroefd, gelijmd, geboord of gezaagd.

People’s Pavilion won diverse prijzen (Frame Awards in de categorie Sustainable Design, de Dutch Design Awards in de categorie Habitat, New Material Award, de ARC18 Innovatie Award). People’s Pavilion is ook opgenomen in het Jaarboek Architectuur 2017/2018. De nominatiecommissie durft het aan een gebouw dat niet meer bestaat te nomineren, zeker om daarmee de discussie over tijdelijkheid en circulariteit te prikkelen.

 

Innovation Powerhouse / TR

Opdrachtgever: GeVa Vastgoed

Ontwerp: Atelier van Berlo, Eugelink Architectuur en De Bever Architecten

Bouw: Bouwbedrijf Goevaers, Best

De voormalige energiecentrale van Philips is getransformeerd tot Innovation Powerhouse, een hotspot waar diverse innovatieve bedrijven onderdak hebben gevonden. Innovation Powerhouse functioneert als een centrum van creativiteit, een plek waar uiteenlopende bedrijven en ondernemers elkaar ontmoeten, inspireren en stimuleren tot innovatie. De energiecentrale, gelegen op Strijp-T, is een iconisch gebouw aan de Ring rond Eindhoven. De oorspronkelijk kolengestookte energiecentrale is gebouwd in vier fasen tussen 1953 tot 1972 en voorzag de nabijgelegen Philips-fabrieken van stroom. De twee belangrijkste uitgangspunten voor het ontwerp waren behoud van ruimtelijke kwaliteiten en ‘verbinden’. Men name deze kwaliteiten waardeert de nominatiecommissie.

Dwars door het pand is een centrale straat gecreëerd, die nu de kern van het gebouw vormt. Hier kunnen de bedrijven elkaar ontmoeten, inspireren, samenwerken en evenementen organiseren. Een 50 meter lange lichtstraat brengt licht tot in de kern van het gebouw en vestigt de aandacht op de originele ruwe betonnen structuur. Om ontmoeting tussen bedrijven te stimuleren zijn de wanden richting deze kern zo transparant mogelijk gemaakt. Door een wijziging in energieproductie (van kolen naar olie) is de hoge centrale middenbeuk van het originele ontwerp nooit afgebouwd. Geïnspireerd op de originele tekeningen is met een stalen verticale tuin de origineel bedoelde symmetrie voltooid. Deze stalen tuin volgt in ritmiek en belijning de originele gevel, maar is met zijn transparante groene uiterlijk, glazen lift en vergaderruimtes een hint naar de toekomst. Aan de achterkant wordt de symmetrie voltooid door een strak gedetailleerde moderne glazen uitbouw. Het project is genomineerd voor Gulden Feniks en is opgenomen in het Architectuur Jaarboek 2018/2019.

 

Kazerne 

Opdrachtgever/initiatiefnemers: Annemoon Geurts en Koen Rijnbeek: Studio Moon/en/co

Bouw- en Cultuurhistorisch onderzoek: bureau voor bouwhistorisch onderzoek J.A. van der Hoeve ism Cultuurhistorisch Bureau Hüsken & Zoon

Ontwerp: Harrie van Helmond ism Studio Moon/en/co

Interieurontwerp: Studio Moon/en/co

Opdrachtgever/Aannemer: Bouwonderneming Goevaers BV

Elektrische installaties: Mansveld

Werktuigbouwkundige installaties: Van den Hoff

Constructie-advies: Advies- en Ingenieursbureau Van de Laar

Het project Kazerne betreft de herbestemming van een loods van de gemeentereiniging en een Marechausseekazerne. De eerste fase (herbestemming van de loods) was genomineerd voor de Dirk Roosenburgprijs in 2015. Het plan voor de verbouwing van het voormalige Marechausseecomplex (fase 2) bevat vier onderdelen: het oude Marechausseehuis aan de Grote Berg, het koetshuis aan de Paradijslaan en de cellen en oude stallen aan de binnenplaats. Het voormalige woonhuis voor Marechausseebeambten is door de gemeente gebouwd in 1825, de rest is daar in de eeuw daarna aan het complex toegevoegd.

Het exterieur van het monument is in de originele verschijningsvorm teruggebracht. Enkele ingrepen in het exterieur zorgen voor meer daglichttoetreding. Er zijn twee nieuwe beglaasde volumes toegevoegd die het geheel ruimtelijk complementeren. Ook zijn trappenhuizen en een lift toegevoegd en is het plein ingericht. Het was nodig om het casco rigoureus te renoveren ten behoeve van warmte-en geluidsisolatie, brandveiligheid en de inbouw van de hotelkamers. De houten kappen met bijzondere spanten zijn desondanks op bijna alle plaatsen in het zicht gehouden.

De nominatiecommissie waardeert de ontwerpkwaliteiten en de volharding van de initiatiefnemers waarmee dit concept is gerealiseerd.

 

Atlas, TU/e Campus

Opdrachtgever: TU/e Dienst Huisvesting

Ontwerp: Total Engineer Team RSVP (Team V Architectuur BV, Valstar Simonis BV, Van Rossum Raadgevende Ingenieurs BV, Peutz BV, BKS Schagen)

Aannemer: Van Wijnen Zuid B.V.

Terreinontwerp: MTD Landschapsarchitecten

Foto: Patrick Meis

Atlas is het voormalig Hoofdgebouw van de TU/e. Het is in de jaren ’60 ontworpen door architect Samuel van Embden (OD205). Nu, vijfenvijftig jaar later, is het getransformeerd naar het meest duurzame onderwijsgebouw van deze tijd. Daarmee is Atlas onmiskenbaar een visitekaartje voor de TU/e. De nominatiecommissie waardeert de hoge ambitie die is geformuleerd en de gedetailleerde uitwerking van het ontwerp. Die ambitie is zeker gerealiseerd. Atlas straalt wetenschap en innovatie uit en laat zien waar de TU/e voor staat.

Er is veel aandacht besteed aan klimaat, uitzicht, daglichtbeleving, luchtkwaliteit en akoestiek. Dat maakt het een duurzaam en gezond gebouw waarin de gebruikers prettig en comfortabel kunnen werken en studeren. De ruimtelijkheid van de centrale entreehal is weer terug. Deze doet dienst als ontvangstzone, een toegang tot onderwijs- en vergaderzalen. De nieuwe, verbindende rode trap leidt de bezoekers naar de bovenbouw. Atlas heeft een slimme, glazen vliesgevel waarbij zoveel mogelijk van de bestaande gevelconstructie behouden is. Op basis van de weersomstandigheden, schuiven ’s nachts de etagehoge, verticale uitzetramen naar buiten om het gebouw te koelen en de lucht te zuiveren. Ze hebben een drievoudige beglazing met een binnenzonwering. Dit resulteert in een optimaal licht- en warmteklimaat voor de gebruikers.

 

Nominatiecommissie:

Bert Staal (Buro Staal Christensen, winnaar Dirk Roosenburgprijs 1991); Arjen Petersen (Studio for Urban Architecture & Research – SUAR), Jochem Heijmans (Bureau Jochem Heijmans), Marrit Winkeler (WillemsenU), Annemariken Hilberink (HILBERINKBOSCH architecten), Ronald Rijnen (Gemeente Eindhoven). De nominatiecommissie vergaderde op woensdag 22 mei 2019.

Jury:

Evelien van Veen (Van Veen Architecten, voorzitter CRK); Aron Bogers (Inbo, winnaar: Dirk Roosenburgprijs-prijs 2017); Mark Hendriks (Blauwe kamer / publicist); Renske van der Stoep (ROFFAA / hoofd architectuur Academie van Bouwkunst Rotterdam), Annemariken Hilberink (HILBERINKBOSCH architecten); Ronald Rijnen (Gemeente Eindhoven). De jury beoordeelt deze nominaties op dinsdag 10 september 2019.

De winnaar van de Dirk Roosenburgprijs 2019 wordt bekend gemaakt op vrijdag 25 oktober 2019.

 

Tekst nominatierapport:

René Erven (Architectuurcentrum Eindhoven, secretaris Dirk Roosenburgprijs 2019)

Foto Skyline Eindhoven:

Gordon Jack

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief en ontvang het laatste nieuws in je inbox