Op zaterdag 19 september opent het Evoluon, net als vroeger, zijn deuren voor slechts 1 euro. Bezoekers kunnen het museum en het markante gebouw ontdekken, speciale presentaties bijwonen, kennismaken met robothond Neo. Op vrijdag 25 september vindt in de indrukwekkende koepel van het Evoluon een grote jubileumveiling plaats. Onder leiding van Eindhovenaar en presentator Mike Weerts komen bijzondere objecten uit de geschiedenis van het gebouw onder de hamer. Bezoekers kunnen bieden op onder meer schilderijen, originele schetsen van architect Louis Kalff, historisch servies en authentieke meubels uit vervlogen decennia.

Met het oog op Open Monumentendag: lees hier meer over de architectuur van het Evoluon:

‘Het Evoluon in Eindhoven. Het gebouw lijkt neergezet door mensen uit een andere wereld. Kijk naar die fascinerende, futuristische vorm. Maar vooral: stap er eens binnen! Volg de drie ronde galerijen, boordevol boeiende staaltjes van menselijk vernuft. Beleef de verworvenheden van wetenschap en techniek.’

‘Kijk hoe pientere vondsten onze samenleving beïnvloeden. Er is een boel te zien, maar er is ook verbazend veel te doen. Knopjes waar je áán mag zitten… Is dat niet fantastisch?’

‘3D kleurentelevisie kijken; Een voedselkwis die ons bewust maakt van onze overconsumptie; Een computer die je eigen stroomverbruik berekent en bespaartips geeft; De structuur van een microchip bekijken. Dat actieve karakter maakt het Evoluon interessant en vermakelijk voor het hele gezin.’

Een handjevol citaten uit de diverse folders van het Evoluon. De doelstelling en de actualiteit van het tentoonstellingsconcept hebben de tand des tijds prima doorstaan, ware het niet dat de expositie op 30 november 1989 voor het laatst was te zien. De publieke belangstelling was niet meer zoals die in de jaren zestig en zeventig jaren was geweest – fenomenaal! – en dat maakte het lastig om nieuwe en hoge investeringen te rechtvaardigen. Het Evoluon kreeg daarom een nieuwe bestemming. Deze keer als Philips Competence Centre; een ontvangst- demonstratie-, expo- en conferentielocatie voor zakelijke relaties van Philips. Vanaf 1998 kunnen ook andere bedrijven gebruik maken van deze faciliteiten.

Cadeau

Het Evoluon was een cadeau van Philips aan Eindhoven en de Eindhovenaren. In september 1966 vierde het elektronicaconcern het heuglijke feit dat 75 jaar eerder, op 15 mei 1891 om precies te zijn, Anton en Gerard Philips de basis legden voor de Philips NV.

Het idee van een permanent expositiecentrum had al enkele jaren door het hoofd gespeeld van Frits Philips en gaat terug tot eind jaren ’50. Philips had vriend en vijand verrast met het Philipspaviljoen tijdens de twaalfde en eerste naoorlogse wereldtentoonstelling in Brussel: de Expo ’58. De voorgaande wereldexposities stonden symbool voor wat er in de deelnemende landen aan vernieuwingen werd gepresteerd. Het competitieve element ging daarbij samen met de idealistische gedachte daarmee de wereldvrede te bevorderen. Eind jaren vijftig, na een periode van wederopbouw, ontstond er een euforisch geloof in de technologische en artistieke vooruitgang die de wereld veel goeds zou brengen.

Poème Electronique

Het Philipspaviljoen, dat in opdracht aan architect Le Corbusier (1887-1965) werd gegeven, was een ontwerp van diens medewerker Iannis Xenakis (1922-2001). Het had een futuristisch aanzien waarin een multimediashow avant la lettre met meervoudige beeld- en lichtprojecties én elektronische muziek aan het publiek als wereldprimeur wordt voorgeschoteld. De hoofdmuziek Poème Electronique was een compositie van Edgar Varèse (1883-1965). Xenakis, die eveneens componist was, nam de elektronische introtune voor zijn rekening. ‘Le Poeme Electronique’ trok in een half jaar meer dan 1 miljoen bezoekers. De kosten voor deze tijdelijke expositie waren echter behoorlijk fors.

Huzarenstukje

Het aanstaande 75-jarig jubileum vormde een gepaste aanleiding om een permanent expositiecentrum te realiseren in Eindhoven. Frits Philips legde het idee neer bij Philips’ huisontwerper en artistiek brein Louis Kalff. Volgens overlevering schetste Louis Kalff drie markante gebouwen tijdens een etentje, waaronder de futuristisch ogende vliegende schotel. Kalff ging vervolgens samen met de jonge, net afgestudeerde architect Leo de Bever aan de slag.

Het gedurfde lensvormige ontwerp waarmee Kalff en De Bever vervolgens voor de dag kwamen zorgde wel voor de nodige hoofdbrekens. Computers om het ontwerp door te rekenen op vorm en constructie ontbraken immers nog. TNO Delft bouwde echter schaalmodellen en testte de vorm en constructie uitvoerig. Mogelijke twijfels over uitvoerbaarheid en stabiliteit konden worden weggenomen. De bouw kon beginnen! In 1963 werd voortvarend gestart met de bouw van het Evoluon. Mede door de extreem strenge winters was het in meerdere opzichten een huzarenstukje dat de feestelijke oplevering in 1966 kon plaatsvinden. Het jubileumcadeau van Philips aan de stad Eindhoven en haar bevolking was een feit. De rest is geschiedenis: het Evoluon groeide in korte tijd uit tot het icoon van Eindhoven.

Gegevens:

• In de ontwerpfase heette het project project ‘66. In 1963 volgden de namen Evoleion en uiteindelijk
• De bouwwerkzaamheden startten in september 1964.
• Prins Bernhard opende op 24 september 1966 het Evoluon. Met ponskaart bracht hij een licht- en geluidsspektakel op gang.
• In juni 1967 werden er 250.000 bezoekers geteld, eind 1969 waren dat er al 2 miljoen! Topjaar was 1970 met 527.000 bezoekers. Tot 1980 bleef het bezoekersaantal stabiel met gemiddeld 475.000 bezoekers per jaar.

Gegevens over het gebouw

• Hoogte: 31,65 meter.
• Schotel: diameter van 77 meter, gewicht van de schotel is 7.500 ton.
• De schotel rust op 24 betonnen kolommen die per 2 in een V-vorm zijn geplaatst.
• De vijver, een afspiegeling/schaduw van schotel, heeft een diameter van 77 meter.

tekst: Loes Heuvelmans, Regionaal Historisch Centrum Eindhoven en Peter Thoben, Comité Open Monumentendag Eindhoven

Foto: Opening Evoluon met Prins Bernhard en Frits Philips, 1966, RHCE